Dorpen nemen het heft in eigen hand

Her en der in Nederland krijgen dorpen meer ruimte voor zelfbeschikking. Verschillende gemeenten experimenteren ermee - het geeft een invulling aan de uitgangspunten van de participatiesamenleving, het is een tegenwicht tegen de gemeentelijke fusies én het is een mogelijkheid om te bezuinigen.


  • Door

    Hansje Huson

    28 november 2014

Nieuw-Dordrecht: eerste dorpscoöperatie

Als je als burgers onderling een energiecoöperatie kan beheren, waarom zou je dan niet ook gewoon het beheer over je eigen dorp kunnen overnemen? De gemeente Ede overweegt om te gaan experimenteren met 'vrijplaatsen' met eigen gezag, in navolging van het Limburgse dorp Meijel. De inwoners van Nieuw-Dordrecht zijn al een stap verder: ze hebben het dorpsbestuur al grotendeels van de gemeente Emmen overgenomen. November 2013 werd een dorpscoöperatie opgericht, die steeds meer taken overneemt en binnen de eigen gemeenschap organiseert. Zorgtaken, weg- en groenonderhoud doen de bewoners voortaan zelf.

 

Bezuinigen door zelf doen

Het geld dat de gemeente Emmen bespaart, gaat deels naar de coöperatie. ‘We noemen dat innovatief bezuinigen,’ legt een betrokken adviseur uit in Vrij Nederland. ‘Zet het budget voor een bepaalde gemeentetaak op honderd procent. Stel dat daar door de komende bezuinigingen van het Rijk twintig procent vanaf gaat. Dan biedt de coöperatie aan om die klus met ondersteuning van vrijwilligers voortaan uit te voeren voor zestig procent van de oorspronkelijke kosten. Hebben wij onze inkomsten en kan de gemeente Emmen het lopende contract afkopen en fors besparen.'

Zoeken naar nieuwe spelregels

Het klinkt als de zelfvoorzienendheid waar veel mensen van dromen, maar hoe is het in praktijk? Voorlopig is het in ieder geval een zoektocht naar nieuwe spelregels en omgangsvormen. Om deze nieuwe verhoudingen te onderzoeken, heeft kennisorganisatie Platform31 het dorp 'regelluw' verklaard. ‘Dat betekent niet dat we in Nieuw-Dordrecht alle gemeentelijke afspraken aan onze laars kunnen lappen', legt een van de bestuursleden van de coöperatie uit. 'Dat wil niemand. Maar wel dat je de grenzen van elke regel wat kunt oprekken.’ Een barbecue met de ambtenaren uit Emmen zorgde voor korte lijnen met het gemeentehuis. Ook de gemeenteraad zoekt nog naar de onderlinge verhoudingen: 'Ingewikkeld, maar ook heel leuk. Als het dorp iets wil, hoe kan de gemeenteraad dan nog tegen stemmen?’

'Import' maakt de dienst uit?

Ongeveer 130 van de 400 leden dragen actief bij, in een van de werkgroepen van de coöperatie. Maar niet iedereen in het dorp is enthousiast. ‘We hebben er onze handen al vol aan om het huidige verenigingsleven overeind te houden,’ zegt de snackbareigenaar. ‘Zo’n coöperatie ernaast is veel te veel werk. Te ambitieus voor ons dorp.’ Ook klagen sommige oudgedienden dat de 'import' in het dorp nu de dienst uitmaakt.

Consensus en vertrouwen

Consensus en vertrouwen staan centraal, stelt een beleidsmedewerker van de gemeente Emmen. ‘Je moet zien te voorkomen dat in een dorp als dit bij meerderheid wordt besloten. Dan krijg je winnaars en verliezers. Dat wreekt zich op den duur.’ Zelfs in een kleine dorpsgemeenschap leidt zelfbestuur dus al gauw tot verstoorde verhoudingen. Niet zo gek dus, dat in Almere de ervaringen met zelfbestuur in verschillende buurten heel wisselend zijn. Mensen komen hier kersvers bij elkaar in de wijk wonen en moeten onderling het beheer over de openbare ruimte regelen.

 

Verantwoordelijk door mandeligheid

Sinds 2008 werkt Almere met zelfbestuur door bewoners, onder meer in de buurt Hoekwierde. Via mandeligheid, een vorm van gezamenlijk eigendom, krijgen bewoners zelf de verantwoordelijkheid over hun leefomgeving - bijvoorbeeld het onderhoud van sloten en bermen of het onderhoud van straatverlichting en bestrating. De ervaringen zijn gemengd. Voor het groenonderhoud is vaak wel een (kleine) groep enthousiastelingen te vinden. Maar de sociale cohesie optimaliseren? Die doelstelling blijkt wel erg optimistisch geformuleerd. De onderlinge verhoudingen komen onder druk als buurtbewoners hun bijdrage aan het gezamenlijk onderhoud niet betalen. En het feit dat de buurt opdraait voor de kosten van herbestrating nadat een rioleringsauto het wegdek beschadigde, ondergraaft het draagvlak voor mandeligheid. Een recente enquete liet zien dat tweederde van de Almeerders geen heil zag in uitbreiding van deze vorm van zelfbestuur.

Hoonhorst: duurzaamste dorp van Overijssel

Initiatieven in de richting van 'naoberschap' en zelfredzaamheid hoeven natuurlijk helemaal niet samen te gaan met formele bestuurlijke verantwoordelijkheid. Zo ging een enthousiaste groep inwoners van het Overijsselse dorp Hoonhorst in 2009 aan de slag met duurzaamheid. Samen denken ze na over samen leven, wonen en werken - nu, straks en in de verre toekomst. De afgelopen jaren hebben ze al veel in gang gezet. Een deelauto, een gezamenlijke aanhanger, een duofiets, dorpsverwarming van eigen afval, zonnepanelen, eigen snel glasvezelinternet, centrale 'thuis'werkplekken en eigen 'dorpszorg'-initiatieven. Op dit moment leggen ze de laatste hand aan de dorpshuiskamer - een ontmoetingscentrum in de oude pastorie.

  

Netwerk Duurzame Dorpen

Vooral in krimpregio's komen veel kleine gemeenschappen in de knel door invloeden als vergrijzing en schaalvergroting. Zij kunnen inspiratie opdoen bij het Netwerk Duurzame Dorpen. Dit is een landelijk netwerk van, voor en door dorpen die (samen) werken aan een duurzame toekomst. Het Netwerk organiseert de ontmoeting tussen dorpen en biedt een (internet) platform voor het delen van kennis en ideeën waardoor dorpen elkaar inspireren. In het Netwerk zijn ook deskundigen, partners en themagroepen actief. 

 

Meer over de ervaringen in Almere: een reportage van de Correspondent, een nieuwsoverzicht van Omroep Flevoland, een analyse van Henk de Vos en een rapport in opdracht van de gemeente.

 

 

Schreeuw het van de daken!


Gerelateerd project


Reacties 0