Humisme 2: Alle kleine beestjes helpen

Flora en fauna worden al eeuwen in kaart gebracht. Maar de bodem onder onze voeten is nog grotendeels onontgonnen gebied. Een enorm gebied. Mogelijk zit 90% van de biodiversiteit in de bodem. Marc Siepman laat je kennismaken met een aantal hoofdbewoners.


  • Door

    Marc Siepman

    11 december 2014

In deel 1 van deze serie blogs keken we naar een paar wereldwijde problemen en naar de manier waarop we zelf een onderdeel uit kunnen maken van de oplossingen. In dit deel kijken we naar het reilen en zeilen onder onze voeten. Wat leeft daar, en wat is daar zo belangrijk aan? In deel 3 pakken we het heel praktisch aan. Wat kun je doen, en hoe pak je dat het beste aan?

Veel mensen zien de bodem als een inert medium. En helaas klopt dat in de meeste gevallen nog ook. Maar zo zou het het niet moeten zijn! Een bodem zou moeten krioelen van de bodembeestjes. En al die kleine beestjes helpen bij ontzettend belangrijke kwesties; kwesties waar wij niet bij stil staan - tot de beestjes stoppen met helpen. Omdat wij ze hebben doodgemaakt bijvoorbeeld.

Schimmels, bacteriën en protisten

Als het om bodemorganismen gaat komen de meeste mensen niet verder dan de mol en de regenworm. Tijdens een verjaardagsfeestje gaat het zelden over Azotobacter, Rhizobium, Frankia, mycorrhizale schimmels of protisten. Zelfs niet over fosfaatsolubiliserende bacteriën. Raar, want zonder hen zouden we geen reden hebben tot een feestje. We zouden er namelijk niet zijn. Maar laten we bij het begin beginnen.

  

De producenten

Wij consumenten kunnen zelf geen hoogtechnologische apparatuur maken, dus hebben we producenten nodig om de grondstoffen uit de bodem te halen en die samen te voegen tot een werkend geheel – om te kunnen consumeren zijn producenten dus noodzakelijk. In de natuur zijn de producenten ook onmisbaar, maar dan echt. Zij kunnen door middel van zonlicht koolhydraten produceren, maar ook eiwitten en andere complexe verbindingen. Gezamenlijk zetten alle planten ter wereld elk jaar 100 tot 115 miljard ton CO2 om in biomassa. Bij het woord biomassa denken wij mensen meteen aan rommel die we zo snel mogelijk moeten verbranden of af laten voeren om 'groene' energie mee op te wekken, maar in de natuur (waar wij ook deel van uit maken) is dit de basis waarvan al het leven op Aarde afhankelijk is. Een plant, of dat nou een paardenbloem is of een gigantische beuk, voedt het bodemleven en alle andere organismen die niet in staat zijn zelf te fotosynthetiseren – de consumenten.

De consumenten

Zonder planten zijn er dus geen andere organismen, maar planten zijn zelf voor hun welzijn ook weer afhankelijk van het bodemleven. Schimmels breken dode bomen af die zich anders maar zouden opstapelen – zo zijn we aan steenkool gekomen. Schimmels zorgen ervoor dat al de voedingsstoffen weer vrijkomen en hergebruikt kunnen worden. Bacteriën doen dat ook, maar dan met gewassen die makkelijker verteerbaar zijn. Bovendien kunnen zij voedingsstoffen produceren die planten niet zelf kunnen maken. Bepaalde soorten bacteriën en actinomyceten kunnen stikstof, een belangrijke voedingsstof, uit de lucht halen en met behulp van de energie die de plant heeft vastgelegd door middel van fotosynthese omzetten naar een vorm die opneembaar is voor planten. Dus hoewel een consument niet zonder producent kan, kan een producent ook niet zonder de consumenten.

   

Fosfaten

Fosfor is een onmisbare voedingsstof. Zonder fosfor kan er geen fotosynthese plaatsvinden. Vandaar dat er in kunstmest fosfaten zitten: planten nemen fosfor in fosfaatvorm op. Maar binnen enkele seconden nadat de fosfaten in de bodem zijn terechtgekomen moeten planten ze hebben opgenomen. Gebeurt dat niet, dan worden de fosfaten zo sterk gebonden door bijvoorbeeld calcium dat ze niet meer opneembaar zijn voor de plant of, erger nog, ze spoelen uit en komen in het grondwater terecht. Vandaar dat we steeds meer fosfaten zijn gaan gebruiken, terwijl de winning ervan twintig jaar geleden al heeft gepiekt. Door te ploegen, kunstmest te strooien en pesticiden (met name de fungiciden) te gebruiken hebben we de mycorrhizale schimmels in onze akkers gedood, terwijl zij geweldig zijn in het vrijmaken van fosfaten en het afleveren ervan aan planten.

Er is meer – veel meer

Toen de bodemwetenschappers begonnen met het in kaart brengen van het bodemleven dachten ze 10% van wat er zich in de bodem afspeelt te kennen. Nu hebben ze dat bijgesteld naar 0,01%. De schattingen over de biodiversiteit lopen sterk uiteen, maar mogelijk zit 90% van alle biodiversiteit in de bodem. De kans dat je een nieuw organisme ontdekt in jouw achtertuin is bijna 100%, als je er de spullen voor hebt. In de derde blog kijken we hoe we die biodiversiteit weer op kunnen krikken met een paar eenvoudige hulpmiddelen.

 

Humisme is leven met inachtneming van alles wat in de bodem leeft. Het belang van de bodem wordt bijna altijd over het hoofd gezien, maar met deze korte reeks wil Marc proberen een duwtje in de goede richting te geven.

Meer informatie over humisme vind je op de website Gevoel voor Humus. Marc Siepman geeft door het hele land cursussen om mensen te laten zien hoe ze beter met de bodem om kunnen gaan. Je kunt gratis meedoen. Tijdens deze cursus is 'Het Bodemvoedselweb', het boek dat Marc vertaald heeft, te koop en meestal ook gratis verkrijgbaar als uitgesteld boek. Momenteel werkt hij aan de vertaling van 'Building Soils Naturally'. De Nederlandse titel wordt 'Bodem in Balans'.

Om aandacht te vragen voor de problematiek heeft de VN 2015 uitgeroepen tot Jaar van de Bodem.

Schreeuw het van de daken!


Gerelateerd project

Nederland

Verspil geen schil


Reacties 1

Marike Dijkstra 19 mei 2017

Marc is ook een online cursus Humisme aan het ontwikkelen, je kunt je bij hem opgeven :)