Sea Blind - een confronterende blik op de scheepvaart

Maatregelen voor verduurzaming van de internationale scheepvaart verdwenen op het laatste moment uit het VN-klimaatakkoord in Parijs. Helaas, want in de sector is juist grote klimaatwinst te behalen. Klimaatjournalist en poolreiziger Bernice Notenboom verdiepte zich in de internationale scheepvaart en maakte de confronterende documentaire Sea Blind.


  • Door

    Hansje Huson

    15 februari 2016

900 miljoen blikken hondenvoer

‘Hoe groter de containerschepen worden, hoe minder we over ze weten​', stelt Bernice Notenboom. 'We lijken wel zeeblind. Want de scheepvaart is een van de meest vervuilende, minst gereguleerde en minst transparante bedrijfstakken ter wereld.' Daarom eerst maar eens wat feiten op een rijtje. Voeding, kleding, meubels, elektronica, auto's - ongeveer 90% van alles wat in onze winkels ligt, is per schip vervoerd. Op het grootste containerschip passen maar liefst 19.200 zeecontainers. Dat betekent dat het schip 39.000 auto's, 117 miljoen paar schoenen of 900 miljoen blikken hondenvoer kan vervoeren. Wereldwijd zijn ruim 90.000 containerschepen voortdurend onderweg met vracht.

17 schepen = alle auto's ter wereld

Als je kijkt naar de uitstoot per vervoerde ton vracht, is de scheepvaartsector relatief vrij schoon. Maar die cijfers worden vertekend door de gigantische hoeveelheden vracht. Kijkend naar de totale vervuiling zien de cijfers er heel anders uit. De zeventien grootste containerschepen stoten samen net zoveel zwaveloxiden uit als alle auto’s die wereldwijd rondrijden. Een cruiseschip stoot per dag evenveel roet uit als 1 miljoen auto’s. Al met al zorgt de scheepvaart voor zo'n 3% van de wereldwijde CO2-uitstoot. De sector zelf spreekt over ongeveer 2,7%, volgens een rapport van de VN is het zelfs 4,5%. 

De effecten op de luchtkwaliteit (en dus op onze gezondheid) zijn groot. Van een strandwandeling bij Scheveningen of Zandvoort krijg je meer fijnstof in je longen dan bij een wandeling door het industriële Ruhrgebied, zegt Jorn Langelaan van Fairtransport in zijn TedTalk. De meeste stoffen worden op volle zee uitgestoten, maar verspreiden zich over grote afstanden. Omdat 70% van de schepen minder dan 400 km van de kust vaart, is de scheepvaart ook een belangrijke bron van luchtvervuiling op het land.

Zwaar vervuilende brandstof

Terwijl de benzine en diesel van onze auto's aan strenge eisen moet voldoen, varen de meeste schepen op goedkope bunkerolie. Dit is een dikke stookolie, die overblijft na de raffinage van autobrandstoffen. 'In feite is het brandstof uit het afvalputje van de raffinaderijen', aldus Bernice Notenboom. De goedkope bunkerolie is zwaar vervuilend: per liter kan het tot 2000 keer meer zwavel bevatten dan gewone diesel.

IJskap smelt sneller door roetuitstoot

In de poolgebieden is de vervuiling goed zichtbaar: het poolijs ziet letterlijk zwart van de neergeslagen roetdeeltjes. Het zwarte ijs absorbeert meer warmte, zodat het alleen nog maar sneller smelt. Deskundigen zijn het er over eens - de eenvoudigste en effectiefste manier om het smelten van het poolijs te vertragen, is een verbod op het gebruik van stookolie in de scheepvaart. Maatregelen om de vervuiling tegen te gaan, komen echter maar moeizaam van de grond.

Zonder ijs sneller naar Shanghai

Door het smeltende poolijs komt een open vaarroute langs de noordpool in beeld. Voor de scheepvaartsector biedt dat juist nieuwe kansen. De tocht van Shanghai naar Europa wordt er 11 dagen korter door. Per dag vaartijd scheelt dat 100.000 euro én het biedt een alternatief voor de route via het Suez-kanaal. Mede door die economische belangen blijft de scheepvaart nog steeds buiten schot bij alle klimaatmaatregelen. Ook in het klimaatakkoord in Parijs werden scheepvaart en luchtvaart uiteindelijk niet meegenomen. 

Europese milieuregels blijken niet effectief

In Europa zijn inmiddels wel milieuregels van kracht om de uitstoot van schepen terug te dringen. De Europese Unie heeft de normen voor uitstoot van zwaveldioxide aangescherpt. Zeeschepen mogen in het Kanaal, op de Noordzee en de Baltische Zee alleen nog varen op brandstof met 0,1% zwavel. Voor die tijd waren tien keer hogere zwavelgehalten toegestaan. Ook in de Rotterdamse haven geldt het maximale zwavelgehalte van 0,1%. Die grens is overigens nog steeds honderd keer hoger dan de norm voor diesel voor auto's. Controles van de Nederlandse scheepvaartinspectie laten helaas zien dat de nieuwe regels slecht worden nageleefd.​ 

Overstap op schonere brandstof

De uitstoot zou enorm teruggedrongen worden als de scheepvaart zou overstappen op een veel schonere fossiele brandstof, zoals bijvoorbeeld LNG (Liquified Natural Gas). Dit is aardgas dat vloeibaar wordt gemaakt door het te koelen tot -162 graden Celsius. Bij de verbranding van LNG wordt geen roet uitgestoten. Vervoer, opslag- en tankmogelijkheden voor LNG zijn in Europa alleen nog nauwelijks beschikbaar. De scheepvaartsector zelf hikt tegen zo'n overstap aan - schonere brandstof is namelijk duurder en de scheepvaart werkt met krappe marges. Bernice Notenboom noemt dat een non-argument. Als je naar de extra kosten per product kijkt valt het wel mee, stelt ze. De vervoerskosten voor een blikje cola zouden van 1 cent naar 2 cent stijgen. Weliswaar een verdubbeling, maar nog steeds erg weinig. Zouden we als consument niet bereid zijn om dat te betalen, als we ons bewust zijn van de enorme milieuschade die de scheepvaart nu veroorzaakt?

Brandstof besparen met windenergie

Een ander aantrekkelijk én efficiënt alternatief is het benutten van windenergie. Het Nederlandse Fairtransport vaart met het moderne zeilschip Tres Hombres en de hybride Ecoliner. Op deze manier willen ze laten zien dat gemotoriseerde vrachtschepen prima vervangen kunnen worden door hybride zeilschepen. Zeilschepen zijn niet echt langzamer. Met goede wind zijn ze zelfs sneller. En wat betreft hybride schepen: prijs en snelheid zijn gelijk aan conventionele schepen, en ze zijn beter voor het milieu. Het Duitse SkySails ontwikkelde een vliegersysteem waarmee schepen al kitesurfend 10-35% brandstof besparen.

Sea Blind brengt de scheepvaart in beeld

Voor Sea Blind reisde Bernice Notenboom naar Arctisch Noorwegen, Rusland, Groenland, Canada, Denemarken, Verenigde Staten, Engeland, Rotterdam en Terschelling. Ze sprak met havenbaronnen, wetenschappers, reders, verladers, ingenieurs, milieuorganisaties en scheepvaartdeskundigen. De komende maanden wordt Sea Blind geprojecteerd op containerschepen, silo's, kranen, zeilen en terminals in havenlocaties. Meer informatie vind je op de website van Sea Blind

Tijdens Earth Day op 22 april 2016 wordt Sea Blind in Amsterdam vertoond. Op de website vind je alle informatie.

 

Schreeuw het van de daken!


Reacties 0