Waar kun je gaan wonen als je oud wordt?

Waar kan ik op een prettige manier oud worden? Hoe kan ik dan het beste wonen? En is er dan nog wel zorg beschikbaar? Vragen die steeds meer mensen bezighouden, ook als hun oude dag nog ver achter de horizon ligt. Nu bejaardenhuizen en verpleeghuizen in hoog tempo gesloten worden, is er veel aandacht voor andere woon- en zorgconcepten voor ouderen.


  • Door

    Team Nudge

    31 oktober 2016

Wonen en zorg zelf organiseren

Een steeds verder geïndividualiseerde maatschappij, steeds meer eenpersoonshuishoudens, kleinere gezinnen met kinderen die niet meer om de hoek wonen, zware bezuinigingen in de zorg - prettig samen oud worden, is bepaald niet vanzelfsprekend meer. Ondertussen wil de overheid dat mensen zelf verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen welzijn - en voor dat van anderen. Voor veel mensen is dat helemaal niet makkelijk, zeker niet na ingrijpende gebeurtenissen die hun zelfredzaamheid verminderen. Vereenzaming ligt dan op de loer. Steeds meer mensen vragen zich af welke mogelijkheden er zijn om zelf het heft in handen te nemen.

Zorgcoöperaties

Inmiddels zijn in Nederland al meer dan 400 bewonersinitiatieven gestart, die zich bezighouden met welzijn en zorg tot wonen en integratie. Bewoners gaan zo op zoek naar wat zij gezamenlijk kunnen doen om hun omgeving geschikt te maken om daar zo lang mogelijk zo goed mogelijk te leven. Ze nemen zelf de regie, organiseren hun eigen netwerk en ontwikkelen hun eigen programma. Zo is in Amsterdam-Zuid de zorgcoöperatie Stadsdorp Zuid actief. Inmiddels hebben zich al honderden bewoners van 55 jaar en ouder aangesloten. Leden betalen ongeveer tien euro per maand, zodat de organisatie onafhankelijk van subsidies kan bestaan. Naast bridgeavonden, gemeenschappelijke wandelingen en borrels voor de sociale contacten, is het uitdrukkelijk de bedoeling dat de leden een beroep op elkaar doen. Kleine groepjes leden die in dezelfde buurt wonen, vormen samen een 'binnenbuurt' om dat makkelijker te maken. Ook organiseert Stadsdorp Zuid lezingen over onderwerpen als euthanasie, dementie of erfenissen en is contactpunt voor allerlei hulpvragen. Op www.stadsdorpzuid.nl lees je meer over de activiteiten van de coöperatie.

Zorgstelsel sluit onvoldoende aan

Zorgcoöperaties zoeken ook aansluiting bij de zorgsector, om professionele hulp te organiseren voor hun leden. Dit gaat niet zonder slag of stoot. Waar de zorg in verticale beleidsterreinen is opgedeeld, kijken bewoners met een horizontale blik vanuit hun eigen leefwereld. Meer dan 20 lokale initiatieven, verspreid over het hele land, hebben daarom het netwerk van bewonersinitiatieven 'Nederland Zorgt Voor Elkaar' (NLZVE) opgericht. Het nieuwe netwerk doet voorstellen om de eigen regie in zorg, welzijn en wonen te verbeteren.

Woonvormen voor ouderen

Op het gebied van wonen is eenzelfde beweging zichtbaar. De belangstelling voor gezamenlijk wonen groeit - bij zorginstellingen, woningcorporaties én bij particulieren die hun eigen initiatieven starten. Het Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg zet allerlei woonvarianten op een rij, zoals kangoeroewoningen, moderne hofjes, mantelzorgwoningen en allerlei vormen van gemeenschappelijk wonen. Helaas maakt de bestaande regelgeving het ook voor woningcorporaties minder aantrekkelijk om te investeren in dit soort concepten.

Thuishuis

Een voorbeeld van een alternatieve kleinschalige woonvorm is het Thuishuis, een soort 'studentenhuis' voor alleenstaande ouderen. Daarbij staan veiligheid, huiselijkheid, gezelligheid en zelfredzaamheid voorop. Je kunt samen koffiedrinken, koken, klussen of een spelletje doen én je beschikt over een eigen woonruimte. Gezamenlijk delen de bewoners een woonkamer, (bij)keuken, hobbyruimte, wasmachine, een of twee logeerkamers en liefst ook een tuin. In principe regelen de bewoners zoveel mogelijk zelf; ter ondersteuning kan een beroep worden gedaan op vrijwilligers en zo nodig op professionele hulpverleners. Bewoners van een Thuishuis betalen huur (afgestemd op een AOW-inkomen) aan de verhuurder, meestal een woningcorporatie. Inmiddels zijn er Thuishuis-locaties in Amstelveen, Deurne, Harderwijk, Woerden en Winkel (NH). De Living is een vergelijkbaar concept in Vlaanderen.

Wooncoöperaties

Bij het Thuishuis worden de bewoners niet gekort op hun sociale inkomen - een drempel waar veel ouderen tegenaan lopen. Wie 'samen' wil gaan wonen, loopt in veel gevallen aan tegen inkomensgrenzen voor sociale huur of krijgt te maken met voordeurdelerskortingen. En betaalbare woningen worden steeds schaarser. In Duitsland bestaat de wooncoöperatie als vorm van huisvesting naast sociale woningbouw en koopwoningen. In een wooncoöperatie nemen huurders en/of kopers gezamenlijk het beheer of het eigendom van een wooncomplex over. Via collectief eigendom en een solidaire financieringsstructuur creëren ze een mogelijkheid om betaalbaar te huren. Ook woongroepen kunnen volgens dit systeem werken. Bij collectief eigenaarschap zijn de bewoners huurders, die zonder schuldenlast zouden kunnen vertrekken. Dergelijke initiatieven hebben zich verenigd in de organisatie VrijCoop.

Gezamenlijke nieuwbouw

Sommige groepen ouderen ontwikkelen gezamenlijke bouwplannen, niet alleen om bij elkaar te wonen maar ook bijvoorbeeld om vanuit de woongemeenschap gezamenlijk thuiszorg in te kopen. Een voorbeeld van zo'n initiatief is het Amsterdamse Noorderzon. Bij de ontwikkeling van de nieuwe wijk Oosterwold in Almere wordt ook nadrukkelijk gewezen op de mogelijkheden voor meergeneratiewonen, onder meer in een uitgebreid artikel van Daan Fröger, een van de initiatiefnemers van Lofthome.

Informatie over woonvormen voor ouderen

Het Omslag Servicepunt 'Anders wonen anders leven' volgt deze ontwikkelingen al vele jaren (steun ze als donateur!). Op hun website vind je een schat aan actuele informatie en initiatieven van en voor ouderen. Ook op de site van de Landelijke Vereniging Gemeenschappelijk wonen van Ouderen (LVGO) vind je adressen van een groot aantal woongroepen van ouderen. Verschillende wooncoöperaties hebben zich onlangs verenigd in het kennisnetwerk Cooplink. Cooplink laat voorbeeldinitiatieven zien en biedt coöperaties de mogelijkheid om kennis en ervaringen uit te wisselen en elkaar te ontmoeten. Ook op de website van de Woonbond vind je een dossier over wonen in zelfbeheer

Een huis delen: hoe houd je het leuk?

Voor velen is het best een grote stap om op latere leeftijd (weer) gezamenlijk te gaan wonen. Wie in een studentenhuis heeft gewoond, weet dat het zorgen voor een goede woonsfeer soms een hele uitdaging kan zijn. Marc Pauly van het kenniscentrum Filosofie van de Rijksuniversiteit Groningen onderzocht het reilen en zeilen binnen huizen waar verschillende mensen samen wonen en dingen regelen. Zijn conclusies en handige tips voor bestaande en nieuwe woongroepen vind je in de brochure ‘Een huis delen: Hoe hou je het leuk?’ Vragen als ‘hoe wordt het huishouden geregeld?’, ‘hoe voorkom je ruzie?’ en ‘is er iets slims bedacht op het verrekenen van boodschappen?’ staan centraal. 

 

 

Schreeuw het van de daken!