Verpakkingsvrije winkels: ooit een succes in Nederland? Of kijken naar een alternatief?

Als je plastic scheidt, dan heb je het vast al gemerkt: zonder verpakkingsmaterialen houd je bijna geen afval meer over. En we moeten onze plastic voetafdruk dringend verkleinen. Toch hebben verpakkingsvrije winkels het moeilijk in Nederland. Hoe komt dat?


  • Door

    Evelien van Ierssel

    9 februari 2017

Van muesli tot schoonmaakmiddel

Plastic folie, plastic zakken, kartonnen dozen - met een bezoek aan de supermarkt sleep je een enorme berg verpakkingsmateriaal je huis binnen. Verpakkingen die je direct weer weggooit. Kan dat niet wat minder? Verpakkingsvrije winkels klinken als een prima oplossing om plasticverbruik terug te dringen. 

Het idee is simpel. In een verpakkingsvrije winkel vind je allerlei soorten levensmiddelen onverpakt in grote bakken. Je brengt zelf bakjes, potten en doosjes mee en vult ze naar eigen wens met muesli, wasmiddel of groente. Je betaalt per gewicht. Eigenlijk vergelijkbaar met hoe het vroeger bij de kruidenier ging. Zo verbruik je minder verpakkingsmateriaal en hoef je nooit méér te kopen dan je nodig hebt. 

Gunstige voortekenen

Na succes in het buitenland, werd het precycling concept ook in Nederland omarmd. En de voortekenen leken gunstig: via crowdfunding werden razendsnel verschillende verpakkingsvrije winkels opgezet. Toch kwamen er bij de bekendste winkels Opgeweckt in Groningen en Bag&Buy in Utrecht te weinig klanten. Na korte tijd sloten ze alweer hun deuren. Wat ging er mis? 

Toch liever gemak en goedkoop?

Online lees je verschillende verklaringen. "Mensen hebben weinig tijd en ook al vinden ze milieuvervuiling belangrijk: dat verdwijnt naar de achtergrond als ze snel boodschappen moeten doen." geeft Kitty Koelemeijer, hoogleraar Marketing & Retailing aan Nyenrode Business Universiteit bijvoorbeeld aan. Zowel Opgeweckt als Bag&Buy lagen op twee minuten van een grote supermarkt. Ook de prijs is een veelgehoord argument. Hoewel de winkeliers aangeven dat hun prijzen vergelijkbaar zijn met het gewone bio-assortiment, bleken veel klanten het toch als fors duurder te ervaren. Voor de winkeliers was het een bittere pil. Zelfs hun investeerders deden er niet hun boodschappen. Tijdens de leegverkoop was het wel druk. “Nu het leegverkoop is, staan de mensen ineens voor de deur alsof het hier de V&D is. Blijkbaar is het toch niet zo moeilijk om je eigen potje of zak mee te nemen," gaf Tommy Straatman van de Groningse winkel Opgeweckt indertijd aan in de Volkskrant. 

Uit het sluitingsbericht van Opgeweckt komt nog een verklaring voor het faillissement naar voren: Nederland zou er nog niet aan toe zijn. “Klaarblijkelijk is Groningen en naar onze overtuiging Nederland nog niet toe aan een verpakkingsvrije duurzame en regionale winkel (anders dan de landen om ons heen).” De winkel ervoer een duidelijke discrepantie tussen houding en gedrag. “Er is een steeds grotere weerstand tegen de hoeveelheid en soort verpakkingen rondom voeding. Ook de media besteedt er steeds meer aandacht aan”, schreef de winkel. “Maar… dit betekent nog niet dat mensen zelf bereid zijn om (op korte termijn) een verandering in hun eigen koopgedrag te realiseren.”

Nog steeds enthousiasme...

Misschien moeten we daarom gewoon nog even aan het concept wennen. Enthousiasme is er in ieder geval nog steeds. Door een succesvolle crowdfundingsactie opent binnenkort een verpakkingsvrije winkel in Leiden. Daarnaast loopt een crowdfundingsactie voor een winkel in Deventer. De huidige verpakkingsvrije winkels Goodsonly in Zutphen en Biolokaal in Coevorden lijken het voor zover bekend ook nog prima te doen. Ook hebben sommige bekende supermarkten bulkgoederen die je zelf mag inpakken, zoals noten en bakkerijproducten.

Of kijken naar een alternatief?

Verpakkingsmateriaal is er natuurlijk niet voor niets. Het kan beschadiging tijdens transport tegengaan en de houdbaarheid verlengen. Misschien zijn verpakkingsarme winkels daarom wel een goede tussenoplossing. Hier wordt zo min mogelijk verpakt verkocht, maar zijn ook verpakte producten te koop. Kwetsbare producten blijven zo beter houdbaar, het maakt een groter assortiment mogelijk en boodschappen doen gaat net wat sneller. In onder andere Amersfoort, Amsterdam, Utrecht en Eindhoven kan je ze vinden. Verder klinkt het wijnwinkeltje Minibiniwini in Haarlem als een leuk concept. Hier betaal je alleen de eerste keer voor je wijnfles. Vervolgens kan je hem gratis bijvullen. 

Maar waarom lukt het andere landen nou wel?

Hoewel het concept in Nederland dus nog niet echt lijkt aan te slaan, zijn er verschillende succesverhalen in de rest van Europa. Op de website Bepakt staat een uitgebreid overzicht. Duitsland telt inmiddels bijna 20 onafhankelijke verpakkingsvrije winkels, waarvan Original Unverpackt in Berlijn de bekendste is. Ook Granel in Barcelona en Robuust in Antwerpen doen het goed. Waarom daar wel en hier niet? 

De exacte reden blijft speculeren. Zijn we, ondanks onze milieubewuste houding, niet bereid ons hiernaar te gedragen? We lijken echter al best wat te doen. Zo recyclet de helft van de Nederlanders hun afval, waarvan steeds meer plastic. Of zijn Nederlanders toch vooral prijskopers? Zijn we misschien minder bereid om moeite te doen voor onze boodschappen dan andere landen? Moeten we gewoon nog even wennen aan het concept? En zijn er nog andere redenen die we over het hoofd zien? We zijn benieuwd naar jouw reactie!

 

 

 

Schreeuw het van de daken!


Gerelateerd project


Reacties 5

Hans van Planten 19 februari 2017

Interessant dat dit hier geplaatst word, ik was zelf toevallig ook laatst aan het bedenken waarom de verpakkingsvrije winkels hier nog niet echt aanslaan.
Een mogelijke verklaring die ik hier nog niet gelezen heb is dat de verpakkingsvrije winkels in Nederland wellicht teveel tegelijk hebben willen doen. Daarmee bedoel ik dat de producten niet alleen onverpakt waren, maar ook vaak fair trade, biologisch, lokaal, etc. Hoewel dit natuurlijk mooi in het straatje van verpakkingsvrij past, denk ik dat dit wel de prijzen verhoogt. Misschien is het beter om te focussen op het feit dat de producten verpakkingsvrij zijn, en vervolgens de prijzen zo laag mogelijk houden. Dat zou misschien net wat meer mensen over de streep trekken om voor verpakkingsvrij te gaan.

Jan Zuilhof 20 februari 2017

Interessante gedachte. Dat zou goed kunnen.

Mirjam Berkelouw 27 april 2017

Een reactievanger een niet superbewuste winkelaar, lever. Een van de nadelen van deze winkels is voor mij de prijs van de producten. Ik koop ook veel niet biologisch of eco. Ik zou wel heel graag Verpakkingsarm willen kopen. Maar dan ook met goedkopere producten. Nu is de keus of helemaal eco stijl of niet. Gewone Consumenten willen ook best bij de Lidl of dergelijke met blik of pot in je tas kopen. Ik tenminste wel.
We gingen vroeger met een pannetje naar de Chinees. Ging prima.

Loes Berkhout 3 oktober 2017

Ik was teleurgesteld toen ik hoorde dat de winkel in Utrecht al was gesloten, ik had nog niet eens de kans gezien om erheen te gaan (woon in een dorp in de buurt)! Achteraf gezien en dit artikel lezend kan ik het wel begrijpen. Zelf zou ik het aansturen op een verpakkingsarm assortiment in bestaande winkels (biologische of bewust lokaal inkopende). En het woord verpakkingsvrij is minder aantrekkelijk dan 'biologisch' of 'vers' of 'goedkoop'. Volgens mij is het simpele psychologie: mensen willen weten wat ze krijgen ipv wat ze moeten vermijden. Verpakkingsvrij eten klinkt niet lekker. Ik denk dat het bewust winkelend publiek zich in de AH en de bio winkels laat zien, en als je je kennis en inzichten kunt toepassen op die winkels dan kunnen mensen daar hun keuze maken (nu zijn er alleen verpakte biologische paprika's, die roept juist discrepantie op bij mij, dan probeer ik 'goed' te doen zit ik met extra plastic opgescheept). Misschien zouden biologische producten een soort milieuvriendelijke sticker kunnen krijgen. En zelf vind ik het ook slim als je snel kunt winkelen als je zin hebt, maar bewust en langzaam kunt winkelen als je daar ruimte voor voelt. Als dat in één winkel wordt geintegreerd is dat toch briljant..?

Jessica Gerretsen 13 juli 2018

Ik vind het zo bijzonder (lees jammer) dat mensen niet bereid zijn om iets meer te betalen voor producten die echt beter zijn voor je gezondheid. Uiteindelijk is de drang naar 'zo goedkoop mogelijk' killing voor de boer/teler, en dus ook voor de kwaliteit van hetgeen we kopen omdat er bezuingd moet worden om de prijs te kunnen hanteren die wij eisen. Het is allemaal inherent aan onze maatschappij, waarin het met name gaat om een heleboel andere dingen dan hetgeen echt belangrijk is: namelijk de gezondheid van ons lijf en van de planet waar we op leven. Heel complex probleem :(