De 2 duurzaamste monumenten van Nederland

Een duurzaam monument: is dat haalbaar? De monumenten de Potgieterschool in Amsterdam en Paushuize in Utrecht bewijzen dat het kan. Deze panden zijn succesvol verduurzaamd zonder de historische waarde aan te tasten.


  • Door

    Liz Moen

    31 mei 2017

Er zijn verschillende redenen om monumenten te verduurzamen. De noodzaak om te voldoen aan de wereldwijde klimaatdoelstelling is hier een van. Bij nieuwbouwprojecten worden vaak al standaard duurzaamheidsmaatregelen doorgevoerd zoals zonnepanelen en isolatie. Bij bestaande bouw, en zeker bij monumenten, is dit lastiger. Toch is het belangrijk om ook daar de mogelijkheden voor verduurzaming te onderzoeken: veel Nederlandse historische binnensteden, zoals Amsterdam, Maastricht en Leiden bestaan immers voor een groot deel uit monumenten!

Tocht en hoge energierekening

Gebruikers van monumenten hebben ook baat bij een ‘duurzamer’ gebouw. Monumenten zijn niet ontworpen voor onze huidige eisen en woonwensen. Ze zijn gevoelig voor tocht en het glaswerk leidt tot koudeval. Met een laag comfort en hoge energierekening tot gevolg. Met name gebouwen die onregelmatig gebruikt worden en beperkt budget hebben, kampen met dit probleem, zoals kerken en evenementenlocaties. Het toepassen van duurzaamheidsmaatregelen kan ervoor zorgen dat het comfort van deze gebouwen stijgt en de energierekening daalt. 
 
Vanwege de cultuurhistorische waarde vragen monumenten om een andere aanpak dan andere bestaande gebouwen: ‘Ieder monumentaal pand is uniek, en dat vraagt om maatwerk. Je moet per pand kijken waar de mogelijkheden tot verduurzaming liggen, terwijl de cultuurhistorische waarden behouden blijven,’ legt Birgit Dulski in een eerder interview aan ons uit. 

Rekentool: de DuMo Prestatiekaart

Het verduurzamen van monumenten mag dan maatwerk zijn, het is zeker niet onmogelijk! Dat bewijzen de monumenten de Potgieterschool in Amsterdam en Paushuize in Utrecht. Deze panden scoren het hoogst op het gebied van duurzaamheid én monumentale waarde. De panden zijn terug te vinden op de DuMo-prestatiekaart van het NIBE (Nederlands Instituut voor Bouwbiologie en Ecologie). Deze kaart brengt het DuMo-profiel van alle door het NIBE onderzochte monumenten in beeld. Inmiddels zijn dit al 40 projecten uit het hele land!

1 Paushuize Utrecht

Het monumentale Paushuize in Utrecht komt het beste ‘uit de test’. Bijzonder aan het in 1517 gebouwde Paushuize is dat door de renovatie, zowel de duurzaamheidsprestatie als de monumentale waarde van het pand is verbeterd. Er zijn cultuurhistorische waarden behouden én herstelt. Het Paushuize heeft onder andere betere dak- en vloerisolatie, een luchtwarmtepomp en energiezuinige verlichting en lift gekregen, waardoor het energieverbruik met 40% is verlaagd. 

2 Potgieterschool

De monumentale Potgieterschool uit 1886 is in 2014 duurzaam en biologisch gerenoveerd. De monumentale school is geheel volgens het ‘cradle-to-cradle’ concept gerenoveerd: in de renovatie zijn alleen natuurlijke materialen gebruikt, die waar mogelijk kunnen worden hergebruikt én alle ingrepen zijn omkeerbaar. Voor isolatie is gebruikt gemaakt van natuurlijke materialen als houtvezel, cellulose en schelpen. Daarnaast zijn duurzame energiebronnen geplaatst, zoals uit het zicht geplaatste zonnepanelen en een warmtepomp. Bijzonder aan de Potgieterschool is dat de duurzame en monumentale waardes voor educatie doeleinde zichtbaar zijn gemaakt, door o.a. displays met de energie- en waterbesparing.

Bovenstaande gebouwen zijn goede voorbeelden van monumenten die succesvol zijn verduurzaamd. De duurzaamheidsprestatie is verhoogd zonder in te leveren op de monumentale waarde. De competitie Van een Leien Dakje zoekt naar slimme oplossingen om zonne-energie-opwek op monumenten mogelijk te maken. Wil jij hierover meedenken? Bekijk de competitiepagina’s voor meer informatie!

Schreeuw het van de daken!


Gerelateerd project


Reacties 1

Sabrina Eilers 1 juni 2017

Inspirerende verhalen! Monumenten behouden hun culturele waarde en worden duurzaam voorbeeld voor ons allemaal. Ik ben benieuwd naar de ontwerpen die we binnenkrijgen met de competitie Van Een Leien Dakje!