Oude medicijnen, hoe kom ik ervan af?

Soms komen ze tevoorschijn: medicijnen waarvan de houdbaarheidsdatum is verstreken. Bij Helen Jochems verplaatste het doosje ibuprofen met houdbaarheidsdatum februari 2013 zich alvast van de ladekast naar de fruitschaal, op weg naar het keuzemoment: gebruiken, weggooien of inleveren. Het lijkt een open deur, maar de zoektocht zorgt voor verwarring.


  • Door

    Team Nudge

    11 juli 2017

Medicijnen weggooien: een probleem!

Tobben over wat te doen met een doosje medicijnen. Is dat echt nodig? Best wel! Medicijnresten zijn schadelijk voor het milieu: ze kunnen bijvoorbeeld leiden tot geslachtsverandering, gedragsverandering en weefselschade bij vissen en waterkreeftjes. Alleen al in Nederland gooien we jaarlijks maar liefst zo’n 156.000 kilo aan medicijnen weg. Een beetje daarvan komt van mij. 

In de hele keten - ook bij jou?

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) werkt aan een actieplan om milieuschade door medicijnen te verkleinen. Daarbij kijkt het instituut naar de hele ‘medicijnketen’: het proces dat medicijnen doorlopen van hun ontwikkeling, de markttoelating, de productie, de inkoop door apotheken, het voorschrijfgedrag van artsen en het gebruik door patiënten, de inzameling van medicijnafval tot waar ze daarna in het milieu terechtkomen. In elke stap zitten mogelijkheden om de milieuschade te beperken. Terwijl het RIVM het actieplan verder uitwerkt, kijk ik alvast wat ik zelf kan doen.

Optie 1: oude pillen gebruiken

Een makkelijke oplossing die ik overweeg is mijn ibuprofen gewoon nog gebruiken. Ik zou niet de enige zijn: “Medicijn over de datum? 54 procent gebruikt het toch”, zo meldt een onderzoek van Radar waaraan 45.400 mensen meededen (bron: Radar). Er staat alleen niet bij hoe lang de medicijnen al over de datum zijn. Ruim vier jaar, zoals de mijne?

Meer nuance vind ik op de site van Women’s Health, waar een apotheker uitlegt dat medicijnen qua houdbaarheid op voeding lijken. “Droge medicijnen (zoals tabletten) zijn heel lang houdbaar, mits ze droog en niet boven kamertemperatuur worden bewaard. Wettelijk is de maximale houdbaarheid vijf jaar, wat wil zeggen dat de fabrikant de werkzaamheid vijf jaar lang garandeert. Daarna zijn deze medicijnen niet opeens gevaarlijk, maar waarschijnlijk is de uitwerking minder sterk.”

Het blijft gissen. Welke bron je ook raadpleegt, de adviezen zijn doorspekt met woorden als ‘waarschijnlijk’ en ‘misschien’. Garantie voor de werking en veiligheid van oude medicijnen vind ik nergens. Reden voor mij de optie de ‘pillen gebruiken’ van mijn lijstje te schrappen.

Optie 2: medicijnen weggooien

Kan ik de medicijnen gewoon weggooien? Daar ben ik snel uit: “Gooi oude en ongebruikte medicijnen niet bij het afval” en “spoel nooit afgedankte medicijnen door de gootsteen of het toilet”, lees ik in de Nudge-blog Medicijnen in water: ketenbrede aanpak in de maak. Zo voorkom je dat schadelijke stoffen in oppervlakte- en grondwater terechtkomen.

Optie 3: inleveren bij de apotheek

Ik vraag advies aan een aantal willekeurige apotheken verspreid over het land. Aan allemaal leg ik dezelfde vraag voor: “Ik heb een doosje ibuprofen dat over de datum is. Wat kan ik er het beste mee doen?”

“Hoe ver zijn ze over de datum?” is de eerste vraag. “Nee, na vier jaar kun je ze niet meer gebruiken. Je kunt ze inleveren bij elke apotheek. Dan gaan ze in een medicijnenscheidingston. Alles wat daarin terechtkomt, wordt op een milieuvriendelijke manier afgevoerd”, zo luidt het advies van een apotheek uit Deventer.

“Hoe lang zijn ze over de datum? Vier jaar! Ha ha, als het nou een week zou zijn zou je ze nog kunnen gebruiken, maar na vier jaar niet. Alle apotheken hebben medicijnentonnen staan waar je ze in kunt doen. Dat moet wel tijdens openingstijden”, zegt een apotheker uit Venlo.

Het keuzemoment nadert en ik denk dat ik eruit ben. Dan bel ik tot slot een apotheek in onze hoofdstad.

“Gewoon weggooien in de prullenbak. Nee, je kan ze niet meer gebruiken.”
“Hoef ik ze niet in te leveren?” probeer ik nog.
“Nee hoor, gewoon in de prullenbak gooien”, zegt de apotheker uit Amsterdam resoluut.

Even slaat alsnog de verwarring toe. Maar als ik verder google op ‘medicijnen bij het restafval’, lees ik vooral dat je dat níet moet doen.

Apotheek moet betalen

Opvallend is dat websites van apotheken nauwelijks aandacht besteden aan oude medicijnen. Na het doorzoeken van tien websites heb ik slechts bij één apotheek een antwoord op mijn vraag gevonden: “Op de verpakking staat tot welke datum uw medicijnen goed blijven. Breng geneesmiddelen die over de datum zijn en geneesmiddelen die u niet meer gebruikt terug naar de apotheek. Wij ruimen ze dan milieuvriendelijk op. De etiketten mogen van de doosjes worden verwijderd”, zo schrijft de Alphega apotheek de Witte uit Arnhem op haar site. Wat een heldere uitleg.

Van mij zou elke apotheek deze tekst op zijn website mogen plaatsen. Móeten plaatsen. Hier zit echter een vooralsnog onopgeloste kwestie achter: het inzamelen van medicijnen is geen verplichting voor apotheken. In sommige gemeenten wordt medicijnafval gezien als bedrijfsafval en moeten apotheken er zelfs voor betalen. Branchevereniging voor apothekers KNMP schat dat een apotheker gemiddeld 2.000 tot 2.500 euro per jaar kwijt is aan het laten verwerken van medicijnafval. Fraaier is de oplossing van gemeenten als Amsterdam, Utrecht en Duiven: zij zien de apotheek als vooruitgeschoven post van hun afvalscheidingsstations. Dit zorgt voor gemak voor de burger en juiste verwerking van medicijnresten als klein chemisch afval. Eind 2016 zijn er ook Kamervragen gesteld over de inzameling van medicijnafval en de publieke verantwoordelijkheid daarin.

Ook het RIVM ziet in de ketenstap ‘inzameling medicijnafval’ ruimte voor verbetering. Een van de maatregelen die het RIVM voorstelt in eerdergenoemde paper, is de introductie van een financiële prikkel als stimulans om ongebruikte medicijnen terug te brengen naar de apotheek.

Daar gaan ze

Voor mijn doosje ibuprofen ben ik eruit: gebruiken biedt geen veiligheidsgarantie, weggooien is belastend voor het milieu, inleveren bij de apotheek is de milieuvriendelijkste optie. Naar schatting wordt slechts vijf tot tien procent van de medicijnen teruggebracht naar de apotheek. Dat percentage wil ik helpen opkrikken.

Ik leg mezelf op dat ik mijn medicijnen wegbreng vóórdat ik mijn blog aanlever. Dus hup op pad nu met dat doosje. Ik kom thuis en druk op ‘verzenden’.

 

Schreeuw het van de daken!


Reacties 0