Composteren: Koud of Warm?

Heb je een huis-met-tuin, een volkstuin, een buurttuin of ander landje waar je tuiniert, dan is koud of warm composteren het proberen waard. Compost is het sluitstuk van de kringloop van organische stof en voedingsstoffen in je huishouden. Het bodemleven en je planten zullen er blij mee zijn en de bodemstructuur zal verbeteren. En het is interessant want je kunt het op verschillende manieren doen en wat bijsturen en beïnvloeden zodat de uiteindelijke compost de allerbeste voor jouw tuindoel is. In deze blog geeft compostmeester Caroline de Vlaam een introductie op koud en warm composteren in compostbak of vat.


  • Door

    Caroline de Vlaam

    28 augustus 2017

Je kunt niet altijd kiezen of je warm of koud gaat composteren. Het essentiële verschil is namelijk dat je altijd koud kunt composteren, en dat je voor warm composteren voldoende ingrediënten in korte tijd bij elkaar moet verzamelen. Het gaat dan om tenminste een kubieke meter. Je hebt er drie bakken naast elkaar voor nodig. Uitleg volgt!

Wil je het composteren eerst uitproberen, maak dan bakken van gratis pallets. Die gaan drie a vier jaar mee voor het gammel wordt. Heb je een kleine tuin tot ongeveer 200 vierkante meter, en weinig ander restmateriaal om te composteren? Gebruik dan een compostvat, of maak zelf een kleinere cilindervorm met gaas. Zet deze altijd beschut neer om grote temperatuurverschillen te voorkomen.

Met kleine hoeveelheden groeit je koude composthoop. Denk aan afdekken tegen zon en regen.

Composthoop opzetten

De opzet van een composthoop in een bak en het vullen van een vat is steeds hetzelfde:
Onderin komt een laag houtig en absorberend materiaal, bijvoorbeeld houtsnippers. Daarop een laag wat langere takjes of droge stengels, voor wat luchtigheid. Daarna volgen afwisselend lagen zogenaamde groene en bruine materialen. Niet aanstampen, de organismen hebben zuurstof nodig.

Bij veel aanvoer heb je meerdere bakken in bedrijf.

Groene en bruine materialen

Groene materialen zijn alle verse, vochtige, rauwe, onbewerkte resten uit keuken en tuin. Deze zijn stikstof- en voedselrijk. Bruine materialen zijn droge resten, vooral houtige delen en droog blad. Deze zijn koolstofrijk en voedselarm. Zorg altijd dat de bruine laag wat vochtig is, anders kunnen de compost-organismen er niets mee aanvangen. De laatste, bovenste laag op de hoop is altijd een bruine laag of een dunne laag grasmaaisel. Deze dempt de temperatuurverschillen een beetje en voorkomt vliegen. Eventueel nog afdekken met een oude deken of tapijt van organisch luchtdoorlatend materiaal. 

Miljarden (mircro)organismen

In de lucht, in de bodem en op de materialen die je op de composthoop brengt leven al verschillende soorten (micro)organismen. Je hoeft niets extra's te doen om die erin te brengen. Ze gaan aan de slag zodra er water, voedsel en lucht voorhanden is. De meesten zijn onzichtbaar zonder microscoop, ze vermeerderen zich snel als de omstandigheden goed zijn en er leven er uiteindelijk miljarden in een hoop. 

En nu komt het...

Als de hoop stukje bij beetje groeit, en er steeds een laagje groen en bruin wordt opgebracht dan gaan al die organismen aan de slag. Ook grotere organismen zoals pissebedden, duizendpoten en compostwormen weten de hoop te vinden. Er ontstaat een samenleving van eten en gegeten worden. Die grotere, zichtbare organismen, zijn een teken dat het goed leven is in de hoop: er is voldoende lucht, water en voedsel. Ook in het compostvat gaat het zo.

Heb je in korte tijd genoeg groene en bruine materialen bij elkaar om een hoop van circa een kubieke meter op te zetten, dan zal de temperatuur in die hoop snel oplopen. Soms tot boven de 70 graden. Dat komt doordat de micro-organismen, vooral bacteriën en schimmels, enorm hard werken en daarbij warmte ontwikkelen. Die kan niet zo snel weg uit het binnenste van de hoop en gaat "broeien". Bij temperaturen van 60 tot 70 graden sterven ziektekiemen, zaden en plantencellen. Dat is gunstig, want vaak komen er wel wat zaken zoals zieke planten en ongewenste kruiden op de hoop terecht. Die worden dan later niet met de compost over de tuin verspreid.

De warme hoop zet je om zodra de temperatuur weer onder de 50 graden komt. Wat binnenin zat haal je naar buiten en wat buiten zat komt nu binnenin en tot broei. Dit wordt een paar keer herhaald, tot de temperatuur niet meer boven de 45 graden komt. Dan laat je de hoop rusten. De grote, zichtbare organismen komen pas na afkoelen op deze hoop af. Ze zouden sterven door de hitte. 

Voor- en nadelen

Koud composteren doe je beetje bij beetje, zodra je wat materiaal hebt. Als de compostbak vol is zet je hem een keer om en na een paar maanden nog eens. Zo komt al het materiaal een keer binnenin de hoop. Het duurt zeker een jaar voordat de compost rijp is. Pas op voor ziekten, zaden en woekerende wortels. Deze worden niet of maar gedeeltelijk gedood. Warm composteren gaat lekker snel, het is soms al in drie maanden gebruiksklaar. Je moet er wel wat voor doen: het temperatuur-verloop bepaald wanneer en hoe vaak je de hoop moet omzetten. Een beetje afhankelijk van de gebruikte ingrediënten wel 7 tot 10 keer. 

  • Tip: is er veel aanvoer maar geen zin of tijd voor warm composteren, start dan meerdere koude hopen tegelijk en maak slechts een warme voor ziek en ander problematisch materiaal.
  • Weetje: zowel voor koud als warm composteren heb je werkruimte nodig: tenminste drie bakken naast elkaar. Een in de opbouw, een omgezette en een met afrijpende compost. Een compostvat is alleenstaand. Die kun je er naar wens op verschillende plekken in de tuin zetten. Beter wel een voor een vullen, dan schiet het composteren tenminste op.

Is er veel aanvoer, bijvoorbeeld in de grote (buurt)tuin of op de werf bij de volkstuin dan ga je aan de slag met een compostteam, anders is het niet te doen. Over "buurtcomposteren" volgt binnenkort nog een introductie.

Bovenstaande is de basis voor het composteren in de tuin. Er valt veel meer te ontdekken over het leven in de composthoop, meer praktische techniek en ook hoe je kunt sturen met ingrediënten en verschillende toepassingen. Met een aantal actieve composteerders sta ik aan de wieg van het Compostgilde. Op onze website www.compostgilde.nl kun je meer te weten komen over manieren van composteren zowel in de tuin als binnenshuis. De leden stellen zich voor en er is een agenda voor actuele workshops, lezingen en dergelijke. Op mijn pagina www.facebook.com/CompostclubNL kun je terecht voor tips, weetjes en workshops. Welkom bij de club! 

Schreeuw het van de daken!


Gerelateerd project

Nederland

Verspil geen schil


Reacties 0