Maak je eigen potgrond

Nederland Natuur & landbouw

Over dit project

Potgrond, stekgrond, tuinaarde - als enthousiast tuinier haal jij misschien ook elk jaar weer wat zakken bij het tuincentrum. Belangrijkste ingrediënt: turf uit natuurgebieden. Dat kan milieuvriendelijker en goedkoper. Veel tuiniers maken hun eigen potgrond. Zeker als je zelf composteert, is dat een logische volgende stap.

Team

Hansje Huson

Contactpersoon E-mail Hansje

Wie doen er mee?

27 nudgers
2 organisaties

Potgrond - wat is er mis mee?

Potgrond bestaat voor het grootste deel (70-100%) uit turf. Turf houdt vocht vast en zorgt voor een goede structuur. Het is een niet-hernieuwbare grondstof die uit natuurgebieden wordt gewonnen. Nadat de moerassige veengebieden in Nederland en Ierland zijn afgegraven, wordt het meeste veen nu uit de Baltische staten gehaald. Jouw potgrond wordt dus eerst ruim 2000 km vervoerd voor je je plantjes er in zet. Omdat turf geen voedingsstoffen bevat, wordt de potgrond verder aangevuld met kunstmest.

In het tuincentrum vind je ook zakken tuinaarde. Daarin zit veel minder of zelfs helemaal geen turf. Wat er wel in zit? In veel goedkope zakken is vervuilde grond of rioolslib verwerkt. Ook al blijft het hopelijk binnen de wettelijke normen, je vraagt je af of je daar jouw eigen groente in wilt kweken.. Ten slotte bevatten veel potgrond en tuinaarde ingrediënten als bloedmeel, verenmeel en beendermeel - afvalproducten uit de vleesindustrie, die afkomstig zijn uit de intensieve veehouderij.

Alternatief: bladcompost of kokosvezel

Bladcompost en kokosvezel kun je prima als milieuvriendelijk alternatief voor turf gebruiken. Bladcompost maak je heel simpel zelf door in de herfst vuilniszakken stevig vol te proppen met afgevallen bladeren. Maak de bladeren goed nat, voeg wat (bos)grond toe (voor de juiste micro-organismen), prik wat luchtgaatjes in de zakken en zet ze weg in een hoek van je tuin. Blad van linde, populier, appel, kastanje, robinia, wilg, es en vlier kun je vaak het volgende voorjaar al gebruiken. Bladeren van eiken of beuken hebben vaak wel 2 jaar nodig. Duurt dat je te lang? Sommige biologische kwekerijen hebben kant-en-klare bladaarde te koop.

Kokosvezel is een afvalproduct van kokosnootproducten. Het zorgt voor een luchtige structuur en houdt water goed vast. In de professionele tuinbouw wordt coco-peat daarom al jaren veel gebruikt. Het is minder milieuvriendelijk dan bladcompost, want het moet vaak over nog veel grotere afstanden vervoerd worden dan turf. Kokosvezel is erg licht en compact, dat beperkt de milieubelasting door het transport. Voeg een paar liter water toe aan een samengeperst briket (formaat: baksteen) en je hebt een emmer vol. In een potgrondmengsel kun je maximaal voor een derde deel kokosvezel gebruiken.

Kies voor biologisch of RHP-keurmerk 

Als je potgrond wilt kopen, kies dan voor biologische potgrond of voor potgrond met het RHP-keurmerk. Ook biologische potgrond en tuinaarde bevatten nog turf, alleen veel minder. Het veen wordt bovendien op een meer verantwoorde wijze gewonnen. Een dunne bovenlaag wordt "geoogst" zodat het veengebied zich kan herstellen. In gecertificeerde tuinaarde en potgrond worden alleen organische ingrediënten verwerkt: biologische organische mestcompost, kokosvezels, schorscompost, een plantaardige voedingskorrel, vulkanisch steenstof. In biologische potgrond en tuinaarde zit ook geen afval uit de veehouderij of rioolzuivering. Ook het RHP-keurmerk waarborgt dat de grond duurzamer geproduceerd is.

Zelf milieuvriendelijke potgrond maken

Vroeger lagen er geen zakken potgrond in tuincentra. Tuiniers maakten hun eigen mix van grond, compost en andere toevoegingen. Recepten die na vele jaren steeds beter afgestemd waren op de lokale situatie en op de gekozen planten. Net als het familierecept van appeltaart werden ze van generatie op generatie doorgegeven.

De basis van zelfgemaakte potgrond is grond uit de tuin. Wat voor jou de beste mix is, hangt dus af van de grond die je gebruikt: zand of klei. Je wilt uiteindelijk een mengsel dat luchtig blijft en water vasthoudt. 

De experts van de ecologische vereniging Velt geven dit standaardrecept

  • 40% tuingrond zorgt voor verankering, plantenvoeding en bodemleven;
  • 30% kokosvezel of houtschorscompost maakt je mengsel luchtig en houdt water vast;
  • 20% verteerde compost brengt extra voeding aan en houdt water vast;
  • 10% grof zand zorgt voor drainage (niet nodig als je tuingrond al veel zand bevat);
  • Op zandgrond kun je eventueel nog 3% bentoniet (kleimineraal) toevoegen. 

Het moet voldoende voedingsstoffen bevatten, maar vooral ook niet te veel. Kokosvezel en bladcompost zijn minder rijk aan voedingsstoffen dan GFT-compost. Wormcompost uit een wormenbak of Balkonton is uitstekend geschikt om als compost toe te voegen. Je kunt verder experimenteren met andere ingrediënten. Denk bijvoorbeeld aan koffieprut, bokashi, houtas of lavameel (bevat veel mineralen en houdt vocht goed vast). 

Het is belangrijk dat je de ingrediënten heel goed mengt. Het is net als met verf: hoe langer je het mixt, hoe beter. Tip: gebruik eventueel een cementmixer in je boormachine.

Zaai- en stekgrond zelf maken

Het verschil tussen zaaigrond en potgrond? Zaaigrond moet lichter van structuur en beter waterdoorlaatbaar zijn. En het moet niet teveel voeding bevatten, omdat je zaailingen dan al snel doorschieten. Het basisrecept om je eigen zaaigrond te maken: gebruik 3 delen bladaarde of potgrond en meng het met 1 deel grof zand. Metselzand, brekerzand of rivierzand zijn prima, je koopt het bij de bouwmarkt.

Kiemtest

Lastig van compost is dat de samenstelling sterk kan verschillen. En als het nog niet voldoende verteerd is, werkt het averechts. Wil je zeker weten of je compost goed is, dan kun je een kiemtest met tuinkers doen. Tuinkerszaad kiemt snel en is erg gevoelig voor te hoge zoutconcentratie en onrijpe compost.

Vul een platte schaal met een laagje vochtige compost. Tel een vast aantal zaadjes uit en zaai ze. Zaai evenveel zaadjes in een schaaltje tuingrond. Na 3-4 dagen tel je bij allebei het aantal gekiemde plantjes. Vergelijk het resultaat. Als er in de compost 10-20% minder zaadjes is uitgekomen, wijst dat op onrijpe compost. Ook gele en bruine blaadjes wijzen op te jonge compost. Als de kiemblaadjes mooie groen zijn, doet je compost wat hij moet doen!

Kun je oude potgrond hergebruiken?

In het najaar zijn je eenjarigen uitgebloeid en afgestorven.. Wat doe je dan met de potgrond? Online zijn de meningen sterk verdeeld - prima te hergebruiken of altijd nieuwe nemen. 

De experts van Velt zijn er tamelijk makkelijk over. De potgrond uit hun recept kun je het volgend jaar hergebruiken door ongeveer 10% compost toe te voegen en het opnieuw goed te mengen. Zo verbeter je de structuur en voeg je nieuwe voedingsstoffen toe. Natuurlijk gebruik je je potgrond niet opnieuw als je planten ziek zijn geworden.

Oude potgrond kun je ook prima verspreiden in je (moest)tuin. En je kunt het toevoegen aan je wormenbak. Gooi het in elk geval niet in grote hoeveelheden op de composthoop. De potgrond is al volledig verteerd en remt daardoor het verteringproces en koelt het systeem af.

 

Henk van der Meij 22 januari 2016

Oude potgrond van 1 jarige planten in balkonbakken en dode kamerplanten ed bevatten de oude wordtels van deze planten. Deze sterven ook af en zullen vlg mij door de wormen gegeten worden. Het resultaat is dan verteerde wortels/wormenstront.
dus wormengrond

Jacqueline Mansveld 19 april 2016

Ik heb nog enkele vragen n.a.v. dit artikel.
1. Mijn compost is niet bruikbaar als ingrediënt van zelfgemaakte potgrond. Wat is een goed en redelijk goed verkrijgbaar alternatief?
2. Wat zou een goede manier zijn om zelf zaai- en stekgrond te maken?
3. Hoe denken jullie over het gebruik van perliet of vermiculiet in zaai- of potgrond?

Hansje Huson 21 april 2016

Beste Jacqueline,
1. Je kunt heel makkelijk zelf bladaarde maken. Of je koopt bladaarde of (biologische) compost in de winkel.
2. Zaai- en stekgrond moet luchtig zijn en niet teveel voeding bevatten, zodat de zaailingen niet doorschieten. Een basisrecept is om 3 delen van je gewone potgrond te mengen met 1 deel (breker)zand (te koop bij de bouwmarkt). Als je gaat zaaien, moet de grond goed vochtig zijn, maar niet kleddernat.
3. Vermiculiet en perliet zijn op zich gemaakt van natuurlijke materialen. Als belangrijkste nadeel lees ik dat het fijnstof bevat en dat je het dus niet moet laten verstuiven. Zelf zou ik er geen probleem mee hebben om het in potten te gebruiken, maar ik zou het niet in mijn moestuin in de volle grond gebruiken.


Bijdragen door organisaties

RotterZwam

De Hungry Bin is een handige wormenbak waarmee je een flinke hoeveelheid keukenafval kunt composteren.

Balkonton

Een Balkonton is een slimme combinatie van wormenbak en kleinschalige moestuin. Je composteert je eigen keukenafval en je kweekt zelf groente en fruit.