Werk mee aan een voedselbos

Nederland Natuur & landbouw

Over dit project

Een voedselbos staat vol meerjarige planten, struiken en bomen met eetbare delen. In steeds meer gemeenten worden initiatieven gestart om voedselbossen aan te planten. Het grote voordeel: ze vergroten de biodiversiteit, ze zorgen voor een gezonde bodem en gaandeweg vragen ze steeds minder onderhoud. En ze leveren elk jaar meer eetbaars op!

Team

Liz Moen

Contactpersoon E-mail Liz

Wie doen er mee?

21 nudgers

Het enthousiasme voor voedselbossen past bij de interesse voor wildplukken, buurtmoestuinen en lokaal voedsel. Voedselbossen, of eetbare bostuinen (edible forest gardens, agroforestry) komen uit de ontwerpprincipes van de permacultuur. Je plant een veelheid aan gewassen in meerdere lagen – zoals fruit- en notenbomen, struiken, klimplanten en kruidachtige gewassen. 

7 lagen beplanting in voedselbos

De natuur het werk laten doen

Het geheim achter een succesvol voedselbos is dat je de natuur het werk laat doen. Dus je gaat niet spitten, wieden en schoffelen. Veel organisch materiaal blijft op de bodem liggen, zodat de vruchtbaarheid toeneemt en de grond minder uitdroogt. Je laat de grond rustig een gezond bodemleven ontwikkelen, zodat een zelfvoorzienend en klimaatbestendig ecosysteem ontstaat. Een grote diversiteit aan planten en bomen trekt evenzoveel vogels, zoogdieren, insecten en schimmels. Uit hun onderlinge samenwerking ontstaat een natuurlijke kringloop. Gaandeweg krijgt het bos de veerkracht van een natuurlijk ecosysteem, zonder dat kunstmest of bestrijdingsmiddelen nodig zijn.

Slim ontwerp

Een voedselbos ontwerpen, vraagt de nodige kennis. Met het lukraak bij elkaar planten van eetbare soorten kom je er niet. Door een slim ontwerp maak je optimaal gebruik van de zon en de bodem. Door micro-klimaten en overgangen te creëren kunnen nog meer verschillende planten een goede groeiplek krijgen. De specifieke eigenschappen van de plek, keuzes in het ontwerp en de ontwikkelingsfase hebben allemaal invloed. Bodemsoort en grondwaterpeil spelen voor veel planten een bepalende rol. Door de verschillende lagen nuttige planten en is onkruid een veel kleiner probleem. Ook ondergronds zoek je een afwisseling van planten met complementaire wortelstelsels. Zo ontstaat er geen concurrentie om voedingsstoffen en water. Integendeel, de dieper wortelende plant brengt voedingsstoffen omhoog. Als de bladeren in het najaar afsterven voeden ze het bodemleven, waar andere planten weer van profiteren.

Veel exotische soorten

Het concept van een ‘voedselbos’ komt eigenlijk uit de natuurlijke situatie in warmere klimaten. Onze voorouders zijn ooit gestart met landbouw omdat ze onvoldoende voedsel uit de bossen konden halen. Inmiddels blijkt dat veel eetbare plant- en boomsoorten uit andere werelddelen het in ons klimaat ook prima redden. In een voedselbos vind je dan ook relatief veel niet-inheemse gewassen.

akebia vruchten als onderdeel van voedselboscrosne als knolletjes in voedselbos

Langetermijnproject

Nieuwe, aangeplante voedselbossen moeten een jarenlange evolutie doormaken. Pas als de bomen een volgroeide kroon hebben, komt er meer schaduw. Daarom zal de onderbegroeiing in de loop der tijd veranderen. Allerlei soorten pioniersplanten komen en verdwijnen. Een jong voedselbos zal er voor een traditionele tuinier dan ook lange tijd uitzien als een rommelig terrein vol onkruid...

Hoe groot is de oogst van een voedselbos?

Als commerciële landbouwmethode is een wild voedselbos, waarin van alles door elkaar groeit, waarschijnlijk geen rendabele optie. Bovendien duurt het bijna een generatie voordat een bos werkelijk productief wordt. Voedselbossen zijn wel aantrekkelijk voor particulier gebruik of als collectief groen. Wanneer gemeenten veel meer eetbare soorten gaan planten in parken en plantsoenen, dan scheelt dat onderhoud (na de aanvangsperiode). En wij gaan weer kennis opbouwen over wat er allemaal eetbaar is in onze leefomgeving.

aardpeer in voedselbosbrandnetel groeit volop in voedselbos

Meer dan 100 hectare voedselbos

Overal in de wereld worden voedselbossen gestart. Ook in Nederland en België zijn al verschillende initiatieven gerealiseerd. Voedselbos Ketelbroek bij Nijmegen was een van de pioniers. Recent zijn Voedselbos Kralingen (Rotterdam), Voedselbos Makeblijde (Houten) en Voedselbos NIOO (Wageningen) aangelegd. In Beek is een Voedselpark aangelegd. Inmiddels zijn er vergevorderde initiatieven in Almere, Leeuwarden, Dordrecht, Nijmegen, Vlaardingen. Je vindt ze op de Voedselbossenkaart.

Kan het ook in je achtertuin?

Er zijn verschillende inspirerende voorbeelden! Vera heeft haar smalle, maar relatief diepe achtertuin ingericht als eetbare bostuin. Het is een typische stadstuin van zo’n 5 m breed en ca 25 m diep, met schuttingen en muren aan alle kanten. De tuin biedt genoeg ruimte voor fruitbomen (appel en mirabel), kleinfruit (josta, blauwe honingbes, kruisbes) en tientallen zichzelf uitzaaiende vaste groentes, kruiden en eetbare bloemen. MergenMetz werkt sinds 2012 aan hun eetbare siertuin in Doorwerth (tussen Arnhem en Wageningen), die je op afspraak kunt bezoeken. Met hun tuin willen ze inspiratie bieden en laten zien wat er in iedere tuin mogelijk is. De video over de permatuin van Katherine in Zwolle geeft duidelijke uitleg over het gebruik van permacultuur in een stadstuin.

Voedselboswachters gevraagd!

Wil je ook aan de slag met voedselbossen? Permacultuur Nederland geeft je een handig stappenplan om kennis op te bouwen, mee te helpen en uiteindelijk misschien zelf je eigen voedselbos te starten.

  1. Verdiep je in de principes van een voedselbos - er zijn volop video's, boeken en cursussen beschikbaar.
  2. Praat mee in de Faceboekgroepen Permacultuur en Voedselbossen - zo leer je meer en blijf je op de hoogte.
  3. Vind het dichtstbijzijnde voedselbos op de Voedselbossenkaart van Nederland en België.
  4. Start een project voor de aanleg van een voedselbos in jouw omgeving

 

Meer informatie?

 

 

voedselbos foto Kwekerij Arborealis

Foto voedselbos en schema meerlaagse beplanting: Kwekerij Arborealis